Kimlik / Benlik ArayışıVideo: 2:47

30 Yaşından Sonra Geç Kalmışlık Hissi: Kimin Takvimine Uyuyoruz?

Puanlar yükleniyor…

Bu videoyu değerlendirmek için bir yıldız seçin.

Bu videoda

Otuz yaş neden bir son tarih gibi hissedilebilir? Toplumsal beklentileri kendi isteklerinizden ayırmayı, başkalarıyla kıyaslanırken yolun koşullarını görmeyi ve kendi ritminizde somut adımlar belirlemeyi ele alıyoruz.

Videonun Makalesini oku ↓

Yorumlar

Yorumlar herkese açıktır.

Hesabınız kontrol ediliyor…

Yorumlar yükleniyor…

Videonun Makalesi

Asena Türkay adlı uzmanın videosundaki ana fikirden yola çıkarak hazırlanmıştır.

Kimlik / Benlik Arayışı: 30 Yaşından Sonra Geç Kalmışlık Hissi: Kimin Takvimine Uyuyoruz?
Konu için yapay zekayla hazırlanmış illüstrasyon.

Otuz yaşına gelince neyin tamamlanmış olması gerekiyor?

Bir doğum günü yaklaşırken yalnızca yaşınızı değil, hayatınızda tamamlanmadığını düşündüğünüz şeyleri de saymaya başladığınız oldu mu? İş, evlilik, çocuk, ev, araba… Sanki otuz yaşına kadar hepsinin yanına bir işaret konmalı. Konmadıysa da bir yerde hata yapılmış olmalı. Peki, bu listenin sahibi kim? Gerçekten sizin istediğiniz hayatı mı anlatıyor, yoksa size yetişmeniz gerektiği söylenen bir hayatı mı?

Buradaki baskı bazen açıkça dile gelir: “Artık bir düzen kurman gerekmiyor mu?” Bazen de kimse bir şey söylemez. Bir arkadaşınızın evlendiğini görürsünüz, bir başkasının iş değiştirdiğini duyarsınız ve kendi hayatınız birden durmuş gibi gelir. Oysa az önce aynı hayatın içinde sizin için anlamlı şeyler vardı. Değişen hayatınız değil, onu ölçtüğünüz cetvel olabilir.

Yirmili yaşların sonu, sanki içeri girmek için son çağrı yapılıyormuş gibi yaşanabilir. İçeride beklenen hayatı kurmuş olanlar vardır; dışarıda kalanları da kurtlar kapacak gibidir. Bu benzetmenin anlattığı şey, bir yaştan çok dışarıda kalma korkusudur. Kabul edilen, başarılı sayılan, güvende görülen hayatın dışında kalmak.

Fakat otuzuncu doğum gününde dünya ikiye ayrılmaz. Bir yaşın bize neleri düşündürdüğü önemlidir; ama o yaş, insanın değerini açıklayan bir sonuç belgesi değildir. Önce şu ayrımı yapabiliriz: Hayatımda değiştirmek istediğim bir şey olması başka, hayatımın bütünüyle yanlış olduğunu düşünmem başka.

Takvim aynı ilerlerken zaman neden farklı hissedilir?

Hepimizin takviminde bir yıl aynı sayıda aydan oluşur. Fakat o yılın içinde yaşadıklarımız, taşıdıklarımız ve önümüzde açılan imkânlar aynı değildir. Burada “Herkesin zamanı farklı” derken takvimin işleyişinden değil, hayatın akışından söz ediyoruz. Aynı yaşta olmak, aynı yerden başlamış veya aynı koşullarda ilerlemiş olmak anlamına gelmez.

Örneğin iki kişinin aynı yıl mezun olduğunu düşünelim. Biri ailesinin desteğiyle istediği alanda çalışmaya başlayabilir. Diğeri bir yakınına bakım vermek, geçimini sağlamak ya da başka bir şehre taşınmak zorunda kalabilir. Birkaç yıl sonra yalnızca iş unvanlarına baktığımızda aralarında bir mesafe görebiliriz. Ama bu mesafenin nasıl oluştuğunu görmeden hızları hakkında ne söyleyebiliriz?

Üstelik bir insanın hayatının bütün alanları aynı ritimde ilerlemek zorunda değildir. İşinizde bir düzen kurmuşken ilişkilerinizde ne istediğinizi araştırıyor olabilirsiniz. Kendinizi daha iyi tanırken maddi olarak zorlanabilirsiniz. Bir alandaki belirsizlik, diğer alanlarda hiçbir şey olmadığı anlamına gelmez.

Bu yüzden “Yaşıma göre neredeyim?” sorusu bazen fazla geniş kalır. Onun yerine “Hangi alanda neye ihtiyacım var?” diye sormak daha somut bir konuşma açar. Yaşınız aynı kalırken bu sorunun yanıtı değişebilir. Çünkü mesele yalnızca kaç yıl geçtiği değil, o yıllarda neler yaşandığıdır.

Başkalarının takvimi nasıl kendi sesimiz hâline gelir?

Toplumsal beklentiler her zaman dışarıdan gelen bir ses olarak kalmaz. Bir süre sonra onları kendi düşüncemizmiş gibi duymaya başlayabiliriz. “Bu yaşta hâlâ ne istediğimi bilmiyorum” derken, kendimizi tanımanın hangi yaşta tamamlanması gerektiğini hiç sormayabiliriz. Kuralı tartışmadan, kendimizi o kurala göre değerlendirmiş oluruz.

Ailenin önem verdiği şeyler, çevrede başarı sayılan yaşam biçimleri ve sık duyulan sözler bu değerlendirmeye malzeme olabilir. Bunların hepsi kötü niyetle söylenmez. Bir yakınınız sizin güvende olmanızı istediği için ev sahibi olmanızı önemseyebilir. Fakat onun güvenlik anlayışıyla sizin bugün karşılayabildiğiniz ihtiyaçlar veya istediğiniz hayat aynı olmayabilir.

Örneğin çocukluğundan beri sorumluluk almakla takdir edilen birinin, yetişkinliğinde kararsız kalmayı başarısızlık saydığını düşünelim. İş değiştirmeyi araştırdığı bir dönem, ona yalnızca bir karar süreci gibi değil, “Ben güvenilir biri değil miyim?” sorusu gibi gelebilir. Burada bugünkü belirsizliğe, kişinin kendisiyle ilgili eski bir kabul de eklenmektedir.

Bir olayın eski bir kabulle birleşerek kendimiz hakkında geniş bir yargıya dönüşmesini, Zeynep Sude Bacacı'nın geçmişin bugünkü ilişkiler ve seçimler üzerindeki etkisini ele alan yazısı başka gündelik durumlar üzerinden açıyor. Yaşla ilgili baskıda da benzer bir soru işe yarayabilir: “Şu anda gerçekten ne oldu ve ben bu olayı kendim hakkında neyin kanıtı sayıyorum?” Bu iki yanıt her zaman aynı değildir.

Bitiş çizgisine bakarken yolun kendisini unutuyor muyuz?

Birinin dümdüz bir yolda, diğerinin birkaç dolambaçlı yoldan ilerlediğini düşünelim. İkisinin aynı anda bitiş çizgisine varmasını beklemek ne kadar anlamlı olur? Yalnızca varış anına bakarsak, yolun uzunluğunu ve yol boyunca taşınan yükleri hesaba katmamış oluruz. Sonra da bütün farkı kişinin yeterliliğine bağlayabiliriz.

Kıyaslama yaparken çoğu zaman başkasının hayatının görünen bölümünü kendi hayatımızın bütün ayrıntılarıyla karşılaştırırız. Onun terfisini biliriz; ne kadar destek aldığını, nelerden vazgeçtiğini veya işinde nasıl hissettiğini bilmeyebiliriz. Kendi yorgunluğumuzu ise yakından tanırız. Böylece karşılaştırmanın iki tarafında aynı tür bilgi bulunmaz.

Buradan “Kimseye bakmayın” sonucu çıkarmak gerekmiyor. Başka insanların seçimleri bize yeni ihtimaller gösterebilir. Bir arkadaşınızın eğitimine yeniden başlaması, sizin de ertelediğiniz bir isteği fark etmenizi sağlayabilir. Sorun, gördüğünüz ihtimali bir zorunluluğa çevirdiğinizde başlar: “O yaptıysa ben de şimdiye kadar yapmalıydım.”

Kendinize şu soruları sorabilirsiniz: Aynı şeyi mi istiyoruz? Benzer imkânlara mı sahibiz? Aynı sorumlulukları mı taşıyoruz? Onun ulaştığı yer, benim de gitmek istediğim yer mi? Bu sorular kıyaslamayı tamamen ortadan kaldırmayabilir. Ama kıyaslamanın otomatik olarak kendinizi suçlayan bir karara dönüşmesini yavaşlatabilir. Başkasının yolu, sizin yolunuzun yanlış olduğuna tek başına kanıt değildir.

Gerçekten istiyor musunuz, yoksa istemeniz mi gerekiyor?

Evlilik, çocuk sahibi olmak, kariyerde ilerlemek veya bir ev almak başlı başına sorunlu hedefler değildir. Bunlar sizin için çok anlamlı olabilir. Mesele, bir hedefin sizin isteğiniz mi yoksa kabul görmek için yerine getirmeniz gerektiğini düşündüğünüz bir görev mi olduğunu anlayabilmektir. Bazen ikisi birbirine karışır.

Örneğin ev sahibi olmak istediğinizi düşünelim. Bunun sizin için anlamı ne? Güvenlik mi, yerleşebilmek mi, başkasına bağımlı hissetmemek mi? Yoksa çevrenizdeki herkes bunu yaptığı için geride görünmekten mi çekiniyorsunuz? Aynı hedefin arkasında farklı ihtiyaçlar bulunabilir. İhtiyacı tanımak, hedefe nasıl yaklaşacağınızı da daha açık düşünmenize yardımcı olabilir.

Bir isteğin tamamen dış etkilerden bağımsız olması gerekmez. Hepimiz ilişkilerin ve yaşadığımız çevrenin içinde seçim yapıyoruz. Burada amaç, size ait olmayan her şeyi ayıklayıp kusursuz bir özgünlük bulmak değil. Sizin de söz hakkınızın olduğu bir karar verebilmek.

Şu üç soruyla başlayabilirsiniz:

  • Kimse bu kararımı bilmeyecek olsa yine de bunu ister miydim?
  • Bu hedef gerçekleşirse gündelik hayatımda neyin değişmesini bekliyorum?
  • Bu isteğin bana ait olan kısmı ne, başkalarını rahatlatmaya çalışan kısmı ne?

Yanıtların karışık olması bir sorun değildir. Hem kendiniz için hem aileniz için bir şey isteyebilirsiniz. Önemli olan, bu karışımın içinde kendi sesinizi de duyabilmenizdir. “Bunu istemiyorum” kadar “İstiyorum, ama şu anda değil” diyebilmek de bir ayrımdır.

Geç kalmış hissetmekle bir fırsatı kaçırmak aynı şey değil

Bazen geç kalmışlık hissini konuşurken fazla hızlı teselli etmeye çalışırız: “Hiçbir şeye geç değil.” Bu söz iyi niyetli olabilir, ama her durumu karşılamaz. Bazı fırsatların başvuru tarihi vardır. Bazı kararlar maddi, ilişkisel veya sağlıkla ilgili koşullardan etkilenir. Gerçek sınırlara bakmakla kendimizi bütünüyle başarısız ilan etmek arasında ise büyük bir fark vardır.

Örneğin istediğiniz bir eğitim programının o yılki başvurusunu kaçırdığınızı düşünelim. Bu, o başvuru için somut bir kayıptır. Üzülmeniz anlaşılabilir. Fakat “Bu yıl başvuramadım” cümlesinden “Ben hayatı kaçırdım” sonucuna geçtiğinizde, belirli bir olay bütün hayatınızı tarif etmeye başlar. O zaman mevcut seçenekleri görmek de zorlaşabilir.

Geçmişteki bir ihtimal için üzülmek, bugünkü hayatınızı reddettiğiniz anlamına gelmez. Başka türlü olmasını istediğiniz şeylere yer verebilirsiniz. Kendinize hemen olumlu bir sonuç çıkarmak veya her kaybın bir faydasını bulmak zorunda değilsiniz. Bazen önce neyin sizin için önemli olduğunu kabul etmek gerekir.

Ardından daha dar ve yanıtlanabilir sorular gelebilir: Tam olarak hangi fırsat kapandı? Hangileri hâlâ açık? Hangi konuda güvenilir bilgiye ihtiyacım var? Neyi değiştiremiyorum, neyi etkileyebilirim? Böylece zamanı bütünüyle geri alma isteği yerine, bugünkü hareket alanınıza bakabilirsiniz. Bu alan istediğiniz kadar geniş olmayabilir; yine de onu tanımak değerlidir.

Kendi ritminiz, hiç hareket etmemek demek mi?

“Kendi zamanım var” demek, her şeyi süresiz ertelemek zorunda olduğunuz anlamına gelmez. Aynı şekilde hızlı ilerlemek de mutlaka başkalarının baskısına boyun eğdiğinizi göstermez. Bazen gerçekten hızlanmak istersiniz. Bazen durup düşünmeye ihtiyacınız vardır. Kendi ritminizden söz ederken önemli olan, hızınıza kimin ve neyin yön verdiğini fark etmektir.

Dinlenmekle kaçınmak da dışarıdan benzer görünebilir. Örneğin iş aramaya kısa bir ara verdiğinizi düşünelim. Bu ara, yorgunluğunuzu fark edip toparlanmaya alan açabilir. Başka bir durumda ise reddedilme ihtimalini düşünmemek için başvuruları belirsiz biçimde ertelemek söz konusu olabilir. Tek bir davranışa bakarak hangisinin olduğunu söyleyemeyiz; sizin için ne işe yaradığına bakmak gerekir.

Kendinize “Bu bekleyiş bana ne sağlıyor, benden ne götürüyor?” diye sorabilirsiniz. Beklemek bir ihtiyacı karşılıyorsa bunu görmek önemlidir. Bir bedeli varsa onu da küçümsememek gerekir. Amaç kendinizi sıkıştırmak değil, yaptığınız şeyle ilişkinizi biraz daha açık hâle getirmektir.

Hareket etmek istediğinizde de bütün hayatınızı bir seferde düzene koymanız gerekmez. Bir eğitim seçeneğini araştırmak, özgeçmişinize bakmak veya bir kişiyle görüşmek ayrı adımlardır. Bunlar sonucun garantisi değildir. Fakat “Hayatımı yetiştirmeliyim” gibi sınırı olmayan bir görevden daha somutturlar. Kendi ritminiz, gerektiğinde adımı küçülterek yine de yönünüzü korumanızı içerebilir.

Bir unvanınız yoksa siz kimsiniz?

Yaşla ilgili beklentiler bazen yalnızca ne yaptığımızı değil, kim olduğumuzu da belirliyormuş gibi gelir. Evli, yönetici, anne, baba, ev sahibi… Bu tanımlar hayatın önemli parçaları olabilir. Ama bunlardan birine sahip olmamak, insanın kendisini anlatacak hiçbir şeyi olmadığı anlamına gelmez. Bir rolün yokluğu, bütün bir benliğin yokluğu değildir.

Örneğin uzun süredir aynı işi yapan, ama o işte kalmak istemediğini fark eden birini düşünelim. Yeni bir yön aramak ona iyi gelebilirken, mevcut unvanını bırakma ihtimali de korkutabilir. Çünkü soru yalnızca “Nasıl geçineceğim?” olmayabilir. “Bu işi yapmıyorsam kendimi nasıl tanıtacağım?” sorusu da ortaya çıkabilir. Maddi kaygıyla kimlikle ilgili kaygıyı ayırmak burada önemlidir.

Alışılmış bir tanımın değişmesi, insanın kendinden vazgeçmesi demek değildir. Metin Karaahmetli'nin değişim isteğiyle değişim korkusunun bir arada bulunmasını ele alan yazısı, özellikle kendini güçlü ve her şeyi tek başına halleden biri olarak tanımlama örneği üzerinden bu ayrımı genişletiyor. Yeni bir ihtiyacı kabul etmek, eski özelliklerinizin tamamını silmek zorunda değildir.

Kendinizi yalnızca tamamladığınız işler üzerinden anlatmadığınızda başka kelimeler de ortaya çıkabilir: Merak ettiğiniz şeyler, önem verdiğiniz ilişkiler, zor zamanlarda korumaya çalıştığınız değerler. Bunlar iş veya ilişki sorunlarının yerine geçmez. Fakat o sorunları yaşayan kişinin bir sonuç listesinden daha geniş olduğunu hatırlatır. Hayatınızın henüz netleşmemiş bir alanı olabilir; sizin bütün varlığınız belirsizlikten ibaret değildir.

Dışarıda kalanları kapacak kurtlar kim?

Bu sorunun yanıtı herkes için aynı olmayabilir. Bir aile büyüğünün yorumu, arkadaş çevresindeki başarı ölçüsü, sosyal medyada görülen hayatlar veya kendi içinizde tekrarlanan bir cümle… Bazen baskının kaynağı bir kişi değil, “Bu yaşta böyle olunmalı” diye kabul edilmiş bir kuraldır. Kaynağı ayırt etmek, ona nasıl karşılık vereceğinizi düşünmenizi kolaylaştırabilir.

Burada çevrenizdeki herkesi düşman ilan etmek gerekmiyor. Sizi seven biri de sizi zorlayan bir söz söyleyebilir. Niyetini anlamakla sözün sizdeki etkisini kabul etmek birbirine engel değildir. “Beni düşündüğünüzü biliyorum” diyebilir, ardından bu konuşmanın size iyi gelmediğini belirtebilirsiniz. İyi niyet, her yorumun sınırsızca kabul edilmesini gerektirmez.

Örneğin yaşınız ve evlilik durumunuz hakkında sık sık soru sorulduğunu düşünelim. “Bu konuyu düşündüğümde sizinle paylaşırım, şu anda konuşmak istemiyorum” gibi bir yanıt, kararınızın ayrıntılarını savunmadan sınırınızı anlatabilir. Herkes bu sınıra hemen uyacak diye bir garanti yoktur. Yine de neyi konuşmak istediğinizi ifade etmek, konuşmadaki yerinizi belirler.

Öte yandan somut koşullar hakkında bilgi veren her sözü baskı saymak da gerekmeyebilir. Bir bütçeyi, son başvuru tarihini veya ortak sorumluluğu konuşmakla “Sen artık geride kaldın” demek aynı şey değildir. Dinlediğiniz söz size seçenek ve bilgi mi sunuyor, yoksa değerinizi bir takvime göre mi ölçüyor? Belki de kimi ne kadar dinleyeceğinizi belirlerken bu ayrım yol gösterebilir.

Kendi takviminizi nasıl daha somut kurabilirsiniz?

Kendi takviminizi kurmak, gelecek beş yılın her ayrıntısını bilmek değildir. Bugün sizin için önemli olanla, bugün mümkün olan arasında bir ilişki kurmaktır. Bazen büyük bir karar gerekir. Bazen de karar vermeden önce bilgi toplamak. Başkasının hızından ayrılmak, yönünüzü bütünüyle kaybetmek zorunda olduğunuz anlamına gelmez.

Bir kâğıdı üç başlığa ayırmayı düşünebilirsiniz: “Benden beklenenler”, “Benim istediklerim” ve “Şu anki koşullarım.” Bunlar birbirinden tamamen ayrı listeler olmayabilir. Aynı hedef birkaç yerde bulunabilir. Ama yan yana görmek, bir beklentiyi neden taşıdığınızı ve hangi konuda gerçek bir engelle karşılaştığınızı daha açık düşünmenize yardımcı olabilir.

Sonra yalnızca bir alan seçebilirsiniz. “Kariyerimi düzeltmeliyim” yerine “Hangi çalışma koşullarını istediğimi netleştirmek istiyorum” demek gibi. Bunun ardından atılabilecek küçük adım, birkaç ilanı incelemek veya deneyiminizi yazıya dökmek olabilir. İlerlemenin ölçüsü yalnızca hedefe ulaşmak değil, karar vermenizi sağlayacak bir şeyi öğrenmek de olabilir.

Bu değerlendirmeyi daha sonra yeniden yapabilirsiniz. İsteğiniz değişebilir, koşullarınız değişebilir, bugün verdiğiniz yanıt yarın size dar gelebilir. Böyle bir değişiklik, önceki bütün seçimlerinizin yanlış olduğunu göstermez. Kendi hayatınız hakkında yeni bilgi edinmiş olabilirsiniz.

Otuz yaşına geldiğinizde ya da o yaşı geçtiğinizde sorulacak tek soru “Neleri bitirdim?” olmayabilir. “Neyi sürdürmek istiyorum, neyi artık taşımak istemiyorum ve sıradaki adımım ne olabilir?” diye de sorabilirsiniz. Dışarıda kalınca sizi kurtların kapacağı düşüncesi çok güçlü gelebilir. Ama hangi kapıdan girmek istediğinize karar vermeden, sırf kapı kapanıyor sanarak koşmak zorunda değilsiniz.

Üyelik kontrol ediliyor…

🔑 Anahtar Noktalar

  • 1Otuz yaşa yüklenen evlilik, kariyer ve mülkiyet beklentileri, kişinin kendi istekleriyle aynı şey değildir.
  • 2Aynı yaşta olmak; aynı başlangıç koşullarına, sorumluluklara ve imkânlara sahip olmak anlamına gelmez.
  • 3Belirli bir fırsatı kaçırmakla bütün hayata geç kaldığını düşünmek birbirinden ayrılabilir.
  • 4Kendi ritmini korumak, koşulları görerek dinlenmeyi, beklemeyi veya somut bir adım atmayı içerebilir.
  • 5İş, ilişki ve aile rolleri benliğin parçalarıdır; kişinin tamamını açıklamaz.
  • 6Çevreden gelen somut bilgiyle kişinin değerini yaşına göre ölçen yargıları ayırt etmek, sınır belirlemeyi kolaylaştırabilir.

❓ Sık Sorulan Sorular